على زمانى قمشه اى

220

هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )

مزبور وجود دارند . ليكن از نظر آقا حسين خوانسارى - رضوان اللّه تعالى عليه - اين پاسخ با اصل دفعى پديد آمدن زاويهء منفرجه همخوانى ندارد ، بلكه با قول به پيدايش تدريجى زاويه سازگار است ، و در اين صورت ، سخن از طفره به‌طور كلّى بايد بىاساس باشد . پاسخ پنجم وقتى قطر دايره حركت كند ، در حين حركت زاويه‌هاى بالفعل پديد نخواهد آمد ، بلكه در اثناى حركت ، همهء آنها بالقوه مىباشند ، و هنگامى كه حركت به پايان رسيد ، همهء زوايا بالفعل خواهند گشت . در مقام ما هنگامى كه قطر حركت كرد و يك زاويهء حادّه مستقيم الخطين پديد آمد ، زاويه‌اى بالقوه كوچك‌تر از حادّه يعنى به اندازهء زاويهء 2 ، تحصيل كرده كه هرگاه به زاويهء 3 ( بزرگ‌ترين زاويهء حادّه ) ضميمه گردد ، به اندازهء يك زاويهء قائمه مىگردد . با اين فرض ديگر طفره‌اى در كار نيست ؛ به‌ويژه كه مسائل رياضى نوعا بر پايه فرض ، استوار مىباشند . آقا حسين ( ره ) نيز همان پاسخ قبل را تكرار مىكند كه با اصل پيدايش دفعى زاويهء منفرجه سازگار نيست . پس وقتى زاويه‌اى بىنهايت حادّ و كوچك از دو خط مستقيم پديد آيد ، دفعتا يك زاويهء منفرجه حادث شده ، و شبهه طفره را همراه خواهد داشت . بنابراين بهترين پاسخ نزد آقا حسين ( ره ) همان پاسخى است كه از محقّق دوانى رسيده است . اين پاسخ چنان‌كه كرارا اشاره شد بر اصل بساطت كيفيّات مختص به كميّات استوار گشته و آقا حسين آن را موافق مبناى فلسفى خود دانسته است .